Bakkal…Mahallenin hafızasıdır. Güvendir. Veresiye defteridir. İnsan ilişkisidir.
Market…Modern dünyanın düzenli, sistemli ama çoğu zaman ruhsuz yüzü…
Peki biz neyi büyüttük, neyi kaybettik?
⸻
Dünyada bu işin geçmişi 1628’e kadar uzanıyor.Türkiye’de ise 1954’te Migros’un gezici satışlarıyla başladı, 1957’de GİMA ile dört duvar arasına girdi.
Bugün geldiğimiz noktada sektör devasa…
Migros, Metro, CarrefourSA, Macrocenter, Bizim Toptan,BİM, A101, ŞOK gibi ulusal zincirler…
Gaziantep özelinde ise;Ekomini, Oli Center, Cergibozanlar, Sistemli, Winmar, Att Gross, GAP Gross, Hilal Market, Sembol Market, Yıldız Market, Bereket Market, Dostlar Market, Uğur Market, Kardeşler Market, Şahin Market, Can Market, Öz Market, Emir Market, Efe Market, Gülmüş Market…
Ve daha niceleri…
Yani mesele küçük değil.
Ama soru şu:
Bu büyüklük kaliteyi de beraberinde getirdi mi?
⸻
Bir zamanlar bu ülkenin devleri vardı:Tansaş, Kipa, Gima, DiaSA, Makro Market…
Bugün çoğu yok.
Demek ki mesele sadece büyümek değil.Doğru yönetemeyen siliniyor.
⸻
Gaziantep…
Bu şehir alışverişi AVM’lerle öğrenmedi.Elmacı Pazarı, Tuz Hanı, Bakırcılar Çarşısı, Şirehan, Bedesten…
Buralar bu işin ruhuydu.Hâlâ ayakta kalma mücadelesi veriyorlar.
⸻
Gelelim işin görünmeyen tarafına…
Bir market işletmek;kira, vergi, personel, SGK, lojistik, stok, rekabet demektir.
Ama asıl mesele içeride başlar:
Kasap reyonu ayrı bir dünyadır.Şarküteri hata kabul etmez.Sebze-meyve günlük risk yönetimidir.
Kesim yaparsın, karkas alırsın, fire verirsin…Satamazsan kebapçıya verirsin, sucuk yaparsın…Sistemi kurarsan kazanırsın, kuramazsan batarsın.
⸻
Ama bugün en büyük problem şu:
Bu işi bilen insan yok.
Kasap yok.Şarküterici yok.Manav ustası yok.
Gıda mühendisleri kağıt üstünde var, sahada yok.
Meslek liselerinde bu işlerin karşılığı yok denecek kadar az.
⸻
Geçmişte Avrupa’da yaşanan bir olay:Market arabasından bulaşan bir bakteri nedeniyle bir çocuk hayatını kaybetti.
Bu bir hikâye değil, gerçektir.
Peki bizde?
İki personele koca market emanet ediliyor.Aynı kişi kasap, kasiyer, temizlikçi…
Bu sadece işletme hatası değildir.
Bu, doğrudan halk sağlığı riskidir.
⸻
Denetim var mı?
Kâğıt üzerinde fazlasıyla var:
Ticaret, tarım, maliye, belediye, SGK…
Ama sahada?
Denetim var, denetleyen yok.
Son 10–15 yıldır her şey büyük ölçüde kağıt üzerinde yürüyor.
⸻
Bir başka kritik konu:
Marketler artık her şeyi satıyor.
Gıda, temizlik, züccaciye, kozmetik…Yetmedi, elektronik, beyaz eşya…
Bu büyüme değil.
Bu kontrolsüz yayılma.
Ve bunun sonucu:
Kasap gidiyor…Manav gidiyor…Küçük esnaf bitiyor…
⸻
Gaziantep özelinde ise ayrı bir başlık daha var:
Kontrolsüz çoğalan ve yeterince denetlenmeyen bazı işletmeler…
Bu konu görmezden gelinirse, yarın çok daha büyük sorunlar doğurur.
⸻
Peki çözüm ne?
* Mesleki eğitim şart* Denetim sahaya inmeli* Marketlerde minimum personel standardı olmalı* Herkes her işi yapmamalı* Yerel esnaf korunmalı
⸻
Son söz:
Biz büyümeyi yanlış anladık.
Her işi yapmak marifet değil,doğru işi doğru yapmak marifet.
Ekmeği ekmekçiye verin…Hatta bir ekmek de üste verin.
Yoksa yarın ekmek bulacak fırın bile kalmayacak.