Depresyon toplum tarafından hâlâ büyük ölçüde yanlış tanınan bir ruhsal bozukluk. İnsanların zihnindeki depresyon imgesi; yataktan çıkamayan, sürekli ağlayan, günlük işlevlerini yerine getiremeyen bir kişilik profili üzerinden şekilleniyor. Oysa klinik pratik bize çok daha farklı bir tablo gösteriyor. Bazı bireyler depresyonda olmalarına rağmen çalışmaya, üretmeye, sosyal ilişkilerini sürdürmeye ve hatta dışarıdan “gayet iyi” görünmeye devam edebiliyor. Literatürde bu durum çoğu zaman “maskeli depresyon” olarak ele alınıyor.
Bu kişiler çoğunlukla çevreleri tarafından güçlü, kontrollü, başarılı ve dayanıklı olarak tanımlanır. Ancak bu görünüm, ruhsal iyilik halinin göstergesi değildir. Çünkü depresyon her zaman davranışsal çöküş şeklinde ortaya çıkmaz. Bazı bireylerde depresif süreç; kronik yorgunluk, duygusal hissizlik, içsel boşluk, yoğun zihinsel yük, keyif alamama, irritabilite, somatik yakınmalar ve sürekli işlev göstermek zorunda hissetme biçiminde ilerler.
Asıl problem de tam burada başlıyor. Toplum ruhsal sağlığı duygular üzerinden değil, performans üzerinden değerlendirmeye başladı. İnsan çalışıyorsa “iyi”, gülümsüyorsa “mutlu”, sorumluluklarını yerine getiriyorsa “sağlıklı” kabul ediliyor. Bu nedenle birçok depresif birey yardım alma sürecine oldukça geç başvuruyor. Çünkü çevresi tarafından fark edilmiyor; çoğu zaman kendisi de yaşadığı durumun psikolojik bir problem olduğunu anlamlandıramıyor. Özellikle çocukluk döneminden itibaren “güçlü olmalısın”, “ağlama”, “devam et”, “kimseye yük olma” mesajlarıyla büyüyen bireylerde duyguların bastırılması bir baş etme mekanizmasına dönüşebiliyor. Zamanla kişi kendi ihtiyaçlarını fark etmekte zorlanıyor ve işlevselliğini koruyabilmeyi ruhsal dayanıklılıkla karıştırıyor. Oysa sürekli çalışabilmek ya da sosyal hayata devam edebilmek, kişinin psikolojik olarak iyi olduğu anlamına gelmez. Bazen işlevsellik, yalnızca çöküşü erteleyen bir savunma biçimidir.
Maskeli depresyon yaşayan bireylerde sıklıkla görülen bir diğer durum ise “otomatik yaşam” hissidir. Kişi günlük hayatını sürdürür ancak duygusal olarak yaşama temas edemez. Her şey yapılır fakat hiçbir şey hissedilmez. Klinik görüşmelerde bu bireyler çoğu zaman “Sebepsiz yere çok yoruluyorum”, “Hayattan eskisi gibi keyif alamıyorum”, “Sürekli bir eksiklik hissi var” ya da “İyi olmam gerekirken iyi hissedemiyorum” şeklinde ifadeler kullanırlar. Modern yaşam koşulları da bu tabloyu derinleştiriyor. Sürekli üretken olmanın idealize edildiği, duygusal kırılganlığın zayıflık olarak algılandığı bir düzende insanlar ruhsal durumlarını görünmez kılmayı öğreniyor. Sosyal medya kültürü ise bu maskeyi daha da güçlendiriyor. Çünkü bireyler artık nasıl hissettiklerinden çok, nasıl göründüklerini yönetmeye çalışıyor.
Bu nedenle depresyonu yalnızca ağır çökkünlük tabloları üzerinden değerlendirmek oldukça yanıltıcıdır. Sessiz ilerleyen, işlevselliğin arkasına saklanan depresif örüntüler klinik açıdan en çok gözden kaçan durumlardan biridir.