KUL HAKKI İBADETLE AFFOLMAZ, ADALET VİCDANLA BAŞLAR

Bu hafta gazetedeki köşemi, Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya’nın 28 Nisan 2026 tarihinde hâkim ve savcılara yönelik yaptığı konuşmaya ayırdım.

Başkan Özkaya’nın sözleri, yalnızca yargı mensuplarına değil, toplumun bütün kesimlerine yöneltilmiş önemli bir ahlak ve vicdan çağrısı niteliğinde. Hepimizin günlük hayatında ne kadar gözettiğimizi sorgulamamız gereken bir gerçeği yeniden hatırlatıyor: Kul hakkı.

Özkaya’nın, “Hâkim ve savcılar gösterişten, riyadan, haramdan, yalandan şiddetle kaçınmalıdırlar.” sözleri, adaletin yalnızca kanunları bilmek ve uygulamakla sınırlı olmadığını, aynı zamanda sağlam bir karakter ve güçlü bir vicdan gerektirdiğini hatırlatıyor.

Ancak konuşmanın üzerinde en fazla düşünülmesi gereken bölümü şu ifadeleridir:

“Üzerlerinde kul hakkı olmamalıdır. Kul hakkı çok önemlidir, ibadetle affolmaz.”

Gerçekten de kul hakkı, yalnızca bir insanın parasını almak, malına el koymak veya emeğinin karşılığını vermemek değildir. Bir insanı haksız yere suçlamak, hak ettiği görevi başkasına vermek, liyakati görmezden gelmek, yetkiyi kişisel çıkar için kullanmak veya adalet bekleyen bir insanı çaresiz bırakmak da kul hakkı sorumluluğunu doğurabilir.

Bazen bir insanın hakkını yemek için cebinden parasını almak gerekmez. Hakkında söylenen bir yalan, uğradığı bir iftira, önüne konulan haksız bir engel veya yıllarca beklediği adaletin gecikmesi de hayatında onarılması güç yaralar açabilir.

Üstelik kul hakkının ne makamı vardır ne de unvanı. İşçinin alın terini ödemeyen işveren de, çalışanının hakkını gözetmeyen yönetici de, kamu imkânlarını kişisel çıkarları için kullanan görevli de, verdiği kararla bir insanı haksızlığa uğratan yargı mensubu da aynı ahlaki sorumlulukla karşı karşıyadır.

İnancımızda ibadet, insanı kötülüklerden uzaklaştırmalı; dürüstlüğe, merhamete ve adalete yöneltmelidir. Ancak başkasının hakkını çiğneyip ardından ibadetlerin arkasına sığınmak, yapılan haksızlığı ortadan kaldırmaz. Kul hakkı söz konusu olduğunda asıl olan, haksızlığı gidermek, alınan hakkı iade etmek ve hak sahibiyle helalleşmektir.

Bir hâkimin verdiği karar, bir insanın yıllarını değiştirebilir. Bir savcının yürüttüğü soruşturma, bir ailenin kaderine dokunabilir. Bu nedenle yargı mensuplarının yalnızca hukuka bağlı olmaları değil, her türlü baskıdan, kişisel çıkardan ve önyargıdan uzak durmaları da hayati önem taşır.

Adaletin terazisi, karşısındaki insanın kimliğine göre değişmemelidir. Zengin ile fakir, güçlü ile güçsüz, makam sahibi ile sıradan vatandaş aynı hukuk güvencesinden yararlanmalıdır. Çünkü adaletin gerçek değeri, güçlü olanı korumasında değil, haklı olanın hakkını güvence altına almasında ortaya çıkar.

Burada hepimizin kendimize sorması gereken önemli bir soru var: Biz kul hakkını yalnızca başkaları söz konusu olduğunda mı hatırlıyoruz, yoksa kendi davranışlarımızı da aynı ölçüyle değerlendirebiliyor muyuz?

Trafikte başkasının hakkına saygı göstermeyen, ticarette hile yapan, iş yerinde emeği sömüren, kamu görevinde ayrımcılık yapan veya kendisine emanet edilen yetkiyi kötüye kullanan bir insanın, yalnızca başkalarından dürüstlük beklemesi yeterli değildir.

Çünkü dürüstlük, yalnızca kürsülerde anlatılan bir erdem değil; mahkeme salonunda, devlet dairesinde, iş yerinde, ticarette ve günlük hayatın her alanında davranışlarımızla ortaya koymamız gereken bir sorumluluktur.

Anayasa Mahkemesi Başkanı’nın hukukla birlikte vicdanı ve ahlaki sorumluluğu hatırlatması önemlidir. Ancak bu ilkelerin gerçek anlamı, yalnızca konuşmalarda değil, uygulamada karşılık bulmasıyla ortaya çıkar. Hukuk devletinin gücü de kanunların varlığından çok, onların herkese eşit, bağımsız ve tarafsız biçimde uygulanmasıyla ölçülür.

Unutmayalım ki insanlardan saklanan haksızlıklar olabilir ama vicdandan saklanabilecek bir kul hakkı yoktur. Adaletin olmadığı yerde güven, güvenin olmadığı yerde toplumsal huzur, kul hakkının gözetilmediği yerde ise gerçek anlamda ahlak olmaz.

Bu fani dünyada makamlar, servetler ve unvanlar gelip geçicidir. Ancak üzerimizde taşıdığımız kul hakkının sorumluluğu, hesap gününde de karşımıza çıkacaktır. Öyleyse henüz vakit varken hakkı gözetelim, haksızlıktan kaçınalım ve kimsenin ahını almayalım. Çünkü adalet yalnızca mahkeme salonlarında değil, insanın kendi vicdanında başlar.

Cenab-ı Allah, hesap günü huzuruna hiçbirimizi üzerimizde kul hakkıyla çıkarmasın. Âmin.

Serhan AKINAL