Bir insanın parasını kaybetmesi ağırdır. Fakat parasını teslim ettiği kişiye, hakkını korumasını beklediği kuruma ve adaletin yerini bulacağına dair inancını kaybetmesi daha derin bir yaradır. Para yeniden kazanılabilir; sarsılan güveni onarmak ise çok daha zordur.
Çünkü ortada yalnızca hesaplar ve rakamlar yoktur. Bir emeklinin güvencesi, bir ailenin ev hayali, bir çocuğun eğitim parası vardır. Başkasının malına haksız yere uzanan el, o insanın yarınına da uzanır.
İş hayatına yeni başladığımız yıllarda büyüklerimiz, “Oğlum, mesafe kısa, kazanç çoksa o işten uzak dur.” diye öğüt verirlerdi. Merdivenleri üçer üçer değil, basamak basamak çıkmamızı; emeğe, sabra ve sağlam temellere dayanan bir kazancın peşinden gitmemizi isterlerdi. “Hızla yükselirsen bir krizde aynı hızla düşebilirsin.” derlerdi.
Bu öğütler, kolay kazancın cazibesine kapılmadan önce durup düşünmeyi öğretti. Hele yönettiğimiz para başkasına aitse daha da dikkatli olmalıyız. Çünkü kendi kazancımız için göze aldığımız riski, bize güvenen insanların birikimlerine onların bilgisi ve rızası dışında mudahale etmeye hakkımız yoktur.
İslam inancımızda emaneti korumak temel bir sorumluluktur. Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyrulur:
“Allah size, emanetleri mutlaka ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emrediyor.” (Nisâ, 4/58)
Bu emir, emaneti korumanın yanında onu kime teslim ettiğimizi de düşünmemizi gerektirir. Bir göreve insan seçerken yeterliliğini, dürüstlüğünü ve sorumluluk bilincini esas almalıyız. Yakınlık ve kişisel bağlılık, ehliyetin önüne geçmemelidir. Çünkü yanlış kişiye verilen yetkinin bedelini çoğu zaman o kararı verenlerden çok, hizmet bekleyen insanlar öder.
Emanet, yalnızca saklanmak üzere bırakılan para değildir. Kamu görevi, vakıf malı, şirket kasası ve yönetilmek üzere teslim edilen birikimler de sorumluluk taşır. Hukuki nitelikleri farklı olsa da ortak ahlaki ölçü açıktır: Başkasına ait bir değeri yönetme yetkisi, onu şahsi çıkar için kullanma hakkı vermez.
Bakara suresindeki uyarı da nettir: “Aranızda birbirinizin mallarını haksız yere yemeyin.” (Bakara, 2/188)
Kullanılan yöntem karmaşıklaştığında haksız kazanç haklı hâle gelmez. Sözleşmeler, aracılar veya nüfuzlu kişiler, başkasının hakkını çiğnemeyi meşrulaştıramaz. Kendimize sormamız gereken soru şudur: Kazancımızı elde ederken bize güvenen bir insanın hakkını ihlal ediyor muyuz?
Peygamber Efendimiz, emanete ihanet etmeyi münafıklık belirtileri arasında sayar (Müslim, Îmân, 107-109). Bu uyarıyı, başkalarının imanını yargılamanın değil, kendi davranışlarımızı
sorgulamanın vesilesi olarak görmeliyiz. Sözümüzle davranışımızın, inancımızla kazancımızın birbirine uyup uymadığına bakmalıyız.
“Bizi aldatan, bizden değildir.” hadisi de dürüstlüğün Müslümanın hayatındaki yerini güçlü biçimde hatırlatır (Müslim, Îmân, 164). İnancımızın gerektirdiği ahlak; alışverişte, iş yerinde, makamda ve para yönetirken de kendini göstermelidir.
Ancak emaneti korumayı yalnızca kişisel vicdana bırakamayız. Şeffaf kayıt, düzenli denetim, liyakat ve hesap verme sorumluluğu da gerekir. Denetimi bir güvensizlik göstergesi olarak görmekten vazgeçmeliyiz. Denetim, hem emaneti hem de işini dürüstçe yapan insanı da korur.
Aynı ölçüyü herkese uygulamak da adaletin gereğidir. Yanlışı yapan bize yakın olduğunda susup başkası yaptığında öfkeleniyorsak, önce kendi tutumumuzu sorgulamalıyız. Bununla birlikte, araştırılmamış bir iddiayla insanları suçlu ilan etmek de yanlıştır. Hakkı savunurken başka bir insanın hakkını çiğneyemeyiz.
Çocuklarımıza bırakacağımız mirasta temiz kazancın ve güvenilir bir ismin yeri büyüktür. Bunu onlara yalnızca öğüt vererek kazandıramayız. Kimsenin görmediği yerde hakkı gözeterek, fırsatımız varken haksız kazançtan uzak durarak ve yanlış yaptığımızda sorumluluk üstlenerek örnek olmalıyız.
Emanete uzanan el, yalnızca bir malı eksiltmez; toplumun birbirine güvenerek yaşama imkânını da tüketir.
Serhan AKINAL

Yorum yaz
Yorumları göster0 yorum
Yorumu bildir